De Kijkdoos - hoe het begon
De geschiedenis van
'De Kijkdoos' gaat terug tot eind jaren
'70. Enkele actieve kunstliefhebbers namen toen het initiatief om zelf
tentoonstellingen te gaan organiseren. Eerst aan de Heerdlaan in een
garage
(reparatiewerkplaats voor bromfietsen), vandaar de naam, en later in
een
winkelpand in de Dorpsstraat. Op 1 mei 1995 sloot
expositieruimte De
Kijkdoos aan de Dorpsstraat in Bennekom haar deuren. Ook de Edese
Kunststichting, waar De Kijkdoos een onderdeel van was,
hield op te
bestaan. Sinds 1995 maakt De Kijkdoos ('nieuwe stijl') meestal
gebruik van
de grote, statige zaal in villa Erica in het Ericapark. Maar waarom was
er
eigenlijk een Kijkdoos? Wie stonden er aan de wieg, hoe ontstond het
idee van
een Edese ruimte voor kunst?
Start
lag bij Edese kunstenaars
Ruim 20 jaar van
Kersttentoonstellingen in de Edese Reehorst
vormen de aanloop naar een eigen ruimte. Want het gebeurde nogal eens
dat een
veelbelovend Edes kunstenaarstalent niet door de ballotage kwam van de
commissie die de jaarlijkse kersttentoonstelling samenstelde. De
frustratie
daarover kwam tot uiting tijdens een vergadering van de
ballotagecommissie. De
plaatselijke krant sprak in 1968 van een
‘adventrevolutie’, van een aanval van
aanstormend talent op de gevestigde orde. Zoals zo vaak ontstond uit
chaos iets
moois. In dit geval de idee van een ‘eigen’ ruimte
voor alle Edese kunstenaars.
Laagdrempelig moest de ruimte zijn. En bedoeld om het werk van
professionele
Edese kunstenaars en van kunstacademieverlaters te stimuleren en te
promoten.
Daarin is De Kijkdoos jarenlang volledig geslaagd. Dankzij de
bezielende
leiding en tomeloze inzet van de voorzitter van de Edese Kunststichting
mevrouw
Oudkerk-’t Hoen, van de Edese kunstenaars zelf en van vele
vrijwilligers.
Een
begrip van 18x4 meter
In februari
1971 is 'De Kijkdoos' aan de Heerdlaan geopend door de toenmalige
burgemeester
en vond de eerste tentoonstelling plaats. De Kijkdoos werd een begrip
in de
gemeente Ede en ver daarbuiten. Zo klein als de ruimte was, slechts 18
bij 4 meter, zo groots was het
expositieprogramma. In Ede wonende en
werkende kunstenaars kregen elke 3 jaar de kans hun werk aan het
publiek te
tonen. Het publiek kon zo de
ontwikkeling die een kunstenaar doormaakte volgen. Voor de
nodige variatie werd
het programma aangevuld met kunstenaars uit heel Nederland en soms
zelfs van
over de grens. Met niet zelden ‘grote’ namen uit de
kunstwereld. De Kijkdoos
kon bestaan dankzij subsidie van de gemeente Ede. Het was knus maar
spraakmakend, daar in de garage achter een woonhuis.
Grotere ruimte – meer
kansen
De verhuizing in
1987 naar de Dorpsstraat 12 betekende een
grotere ruimte met meer mogelijkheden. Een plek die het winkelende
publiek
uitnodigde om behalve de dagelijkse boodschappen ook kunst mee
te nemen en
te ervaren. Een stilteplek in een steeds drukker wordende maatschappij.
Wat
niet betekende dat De Kijkdoos ingetogen was. Integendeel. De meest
uiteenlopende kunstvormen waren er te zien: van aquarellen, olieverven,
etsen
en tekeningen tot bronzen beelden, keramiek, papier en stof.
Thema-exposities
rond affichekunst, mode, glas, boeken. Naast laagdrempelig zijn, wilde
De
Kijkdoos ook jong publiek aantrekken. Daarvoor werd een programma
opgezet van
kindermiddagen waar kinderen onder leiding van een kunstenaar zelf aan
de slag
konden. Regelmatig was de vloer van De Kijkdoos volledig ingenomen door
enthousiaste en serieus schilderende meisjes en jongens. Hun
werkstukken
werden geëxposeerd tijdens de Vlegeldag, het traditionele
Bennekomse onderdeel
van de Heideweek Ede.
Vrienden van de Kijkdoos
De
Kijkdoos kreeg een
gemeentelijke subsidie, dat
precies toereikend was voor de vaste lasten. Voor extra activiteiten
ter
stimulering van beeldende kunst, bijzondere tentoonstellingen en/of
aanschaffingen was geen geld beschikbaar. Daarom werd ter ondersteuning
van de
activiteiten in de nieuwe Kijkdoos aan de
Dorpstraat de
Vereniging Vrienden van de Kijkdoos opgericht. Met de vereniging werd
ook
beoogd om de betrokkenheid van de bevolking bij De Kijkdoos te
vergroten.
Vrienden van De Kijkdoos kregen korting op de toegangsprijs
van
extra
activiteiten (lezingen, concerten e.d.). Mr. J.M. (Jimmy)
Polak
(staatsraad) en mevrouw Corrie Bos (beeldend
kunstenaar) lieten op 27 april 1987 de oprichting notarieel
vastleggen
bij notaris mr. J.A. Posthuma.
De
Kijkdoos: spraakmakend en gevarieerd
Elke 4 weken
onderging De Kijkdoos een metamorfose en steevast vond op de
eerste zaterdag van de nieuwe tentoonstellingsperiode om 11.00 uur de
opening
plaats. Dat baarde soms nogal opzien. Bijvoorbeeld als Sinterklaas de
jaarlijkse kunstcadeautentoonstelling kwam openen. Of als opzwepende
Afrikaanse
muziek van trommelaars het winkelend publiek naar De Kijkdoos lokte.
Regelmatig
verrichtte een bekende spreker de opening, of was er een koor
of
gitaarmuziek. Kortom, ook met een opening trok De Kijkdoos
alle
aandacht. Stuwende kracht achter De Kijkdoos was de voorzitter
van de Edese
Kunststichting mevrouw Oudkerk. Zij ontving dan ook in 1991 de eerste
Edese
Cultuurprijs. Zij kreeg deze prijs uit handen van de toenmalige
wethouder Kunst
en Cultuur als waardering voor haar jarenlange inzet voor de Edese
cultuur.
En in 1995: sluiting
van De Kijkdoos
Het bestuur van de Edese Kunststichting voelde zich
eind 1994 genoodzaakt te stoppen met de activiteiten van de stichting,
waaronder De Kijkdoos. Aanleiding voor dit besluit was een wijziging
van de
gemeentelijke subsidiestructuur en een heroverweging van taken binnen
de
doelstelling van de stichting. De subsidie zou te weinig zijn om op een
slagvaardige wijze te kunnen werken, zo maakte het bestuur destijds
bekend. Men
zag door deze derde bezuiniging op rij én door de
gemeentelijke eis van sturen
op prestaties geen kans om op hetzelfde niveau door te gaan. Volgens
het
stichtingsbestuur waren prestaties bij kunst moeilijk meetbaar. En
strookte dat
principe niet met de laagdrempeligheid die de stichting wilde bieden
voor
iedereen. Op 1 mei 1995 viel het doek voor de Edese Kunststichting en
sloot expositieruimte
De Kijkdoos aan de Dorpsstraat haar deuren.
Doorstart van De
Kijkdoos ('nieuwe stijl')
Na de
sluiting van De Kijkdoos in de Dorpsstraat heeft de Vereniging Vrienden van
de Kijkdoos
haar taak verbreed. Naast enkele lezingen, concerten en excursies, ging
de
vereniging - op bescheiden schaal, tweemaal per jaar
- tentoonstellingen organiseren. De activiteiten draaien vanaf
1995
volledig op vrijwilligerswerk van de leden.
Gezien de bredere
doelstelling van
de vereniging koos de Algemene ledenvergadering op 18 april 1997 voor
de naam
Culturele Vereniging De Kijkdoos. Het (voort)bestaan van De Kijkdoos
'nieuwe
stijl' is in 2000 en 2005 gevierd met o.a. Kunst-aan-huis-routes.
Het
jubileum-2010
is gevierd met een atelierroute.
Voor dit jubileum gingen in het
laatste
weekend van mei tien Bennekomse kunstateliers open.
Ter afsluiting van
'Kijkdoos open ateliers' trokken oprichters mw. Frances Oudkerk en mw.
Corrie
Bos in villa Erica een winnend lot uit de volle
stempelkaarten.
Corrie Bos en Frances Oudkerk overhandigen de winnende
stempelkaart aan Kijkdoosvoorzitter Hans Breteler
